Şecere Belgelerinin Metni

Giriş

Şecere kelimesinin lügat anlamı: Tek bir ağaç, sülale, bir soyun bütün fertlerini gösteren cetvel olarak geçmektedir.

Mensubu olduğumuz ailenin şeceresinin; eldeki bilgilerden hareketle, hassasiyet ve sabırla araştırma ve inceleme yaparak doğruya en yakın olarak meydana çıkarılması ve bunun yazılı bir belge haline getirilmesi, diyebilirim ki lise sıralarında bende bir gaye olarak belirmiştir. Subay olarak meslek hayatıma başladığım yıldan itibaren, ciddi olarak başlatabildiğim çalışmalarımı, zaman zaman sabırla devam ettirerek ve elde ettiğim bilgileri de mümkün olduğu kadar teyit ettirerek sürdürdüm.

Aile şeceresinin tarihle bağlantısının yapılarak, daha da büyük değer kazanmış olacağına olan inancımladır ki; mevcut bilgilerden geriye giderek ve konu ile ilgili bir çok eserde incelemiş bulunuyorum. Bu çalışmalarımın sonunda ortaya çıkan şecerenin büyüklüğü önünde eğilmemek ve gurur duymamak elde değil. Bu soydan gelmiş ve gelecek olan fertler, geçmişleri ile daima övünecekler, her zaman olduğu gibi vatan ve millete büyük hizmetler vereceklerdir. Buraya araştırma ve incelemelerimin kısa bir özetini geçiyorum.

Araştırma ve incelemelerin özeti

Türk kavimlerinin Anadolu’ya gelişleri çok eskiye dayanmaktadır. Ancak M.Ö. 9’ncu asırdan sonra Anadolu’nun doğu ve güneydoğusuna, Dicle ve Fırat vadilerine daha yoğun bir şekilde gelerek yerleştikleri, buralarda birleşerek yeni medeniyetler kurdukları görülmektedir. Oğuz neslinden olanların Anadolu’ya gelişleri ise M.S. 10’ncu asırda başlamıştır.

1071 Malazgirt zaferinden sonra Kızılırmak’a kadar ilerleyen Selçuklu hükümdarı Alp Arslan, ele geçirilen toprakları emrinde bulunan Türkmen beylerine taksim etmiştir. Sivas, Amasya, Çankırı, Çorum, Niksar, Elbistan ve Malatya bölgesi Danişmendliler’e verilmiştir. Diğer beyler ise Saltuklar ve Mengücüklerdir.

Mevcut bilgilerden anlaşıldığına göre, mensubu olduğumuz aile 1830’lardan itibaren Türkmenistan veya Batı Horasan kuzeyinden göç ederek Anadolu’ya gelmiştir. Göçün asıl sebebi, bu bölgede giderek artan Rus tehdit ve tehlikesidir. Bu aile Türk kavimlerinden Oğuz boyuna mensuptur. Ankara / Keskin bölgesine büyük bir aile olarak gelen dedelerimiz, hayvancılığın yanı sıra tarıma da başlarlar. Burada yerli halkla anlaşmazlığa düşülmüştür. 8–10 yıl sonra aileden Başağa adını taşıyan dedemiz, Keskin’den ayrılarak Fırat havzasına gelir ve Malatya’nın 70 km kuzeyindeki bölgeye yerleşir. Diğerleri Keskin’de kalır. Başağa ailesinin nüfusu artar, arazisi genişler ve büyük bir köy olur. Harput ili dahilinde devlete yakınlığı ile tanınır ve etkinliği artar. Çevredeki küçük yerleşim yerleri mezra halinde köye bağlanır. Bu köy eski adı ile Mezirme, yeni adı ile Ballıkaya köyüdür.

Birinci Dünya Harbine kadar durumu çok iyi olan aile, Osmanlı Devletinin çöküşü içerisinde ve çeşitli muharebelerde de yetişkin evlatlarının bir çoğunu şehit verince, hayvancılık ve tarımdan temin ettiği geçimini kaybetmiş ve zaruret içerisine düşmüştür. Tespit edilebilen şehitler şecerede ismen belirtilmiştir. Annemin babası yani dedem ile iki amcası, babamın dört amcası bana en yakın şehitlerdir. Ben, babamın amcası şehit Ali dedemin adını taşımaktayım. Bütün şehitlerimizi saygıyla anıyorum, ruhları şad olsun.

Cumhuriyet döneminin hemen başında köyümüze yaptırılan yeni ilk okul ile değer verilen ailemizden bu gün her meslek dalında yetişmiş ve tahsil yapmış yüzlerce insanımız bulunmaktadır. Bu gün dahi okulu olmayan köyleri düşünecek olursak, verilen değerin büyüklüğü daha başka bir anlam kazanmaktadır.

Bu emeğimin karşılığı olarak, Başağa ailesinden gelen veya kendisini bu aileden sayan bütün fertlere şunu sesleniyorum: Soyundan olmakla gurur duyacağımız ailemizin geçmişine layık olmak, her zaman olduğu gibi vatan ve millet sevgisi ile dolu olarak ülkemize yararlı hizmetler vermek, Atatürk ilke ve inkılaplarına gönülden bağlı ve uygar birer fert olmak bizlerin başta gelen vazifesidir.

Açıklamalar

1. Ağa tabiri ailede geleneksel bir ünvan olarak kullanılmıştır. Herhangi bir imtiyazdan ileri gelmemektedir.

2. Soy takibinde ve isimlerde varsa muhtemel noksanlık ve yanlışlıklar, iyice incelendikten sonra düzeltilmeli ve ilgili yerlere bilgi verilmelidir.

3. Tespit edilebilecek şehitlerin isimleri yanına “şehit” yazılmalıdır.

4. Giderek büyüyen aile çoğunlukla birbirinden kız alıp vermişlerdir. Bu nedenle, soy takibinde kadınların adlarını şecereye geçirmek, karışıklığa sebep olacağından mümkün olamamıştır. Bu konuda ayrı bir çalışma yapılmasında büyük fayda mütalaa ediyorum. Soyadı kanunu çıkınca: ① Oktay, ② Koç, ③ Öztürk, ④ Yılmaz, ⑤ Yalçın soyadını almışlardır.

5. Bu günkü nesil, şecereyi kendisinden sonra devam ettirecek şekilde işlemelidir. Bu şecereden, ayrı soyadı taşıyan ailelere beşer adet gönderilmiştir.

Ali Yalçın, Kurmay Albay, 3 Temmuz 1984

Sayfa Kapak

Malatya İli Hekimhan İlçesi Mezirme Köyü

Başağalar Ailesi Hakkında Araştırma ve İncelemeye Dayalı Bir Çalışma

Dosya muhteviyatı: Başağalar ailesinin şeceresi; el yazması ile 12 sayfalık açıklamalı bilgiler (Mezirme köyünde yerleşik diğer ailelere de, elde edilebilen ve mevcut bilgilere göre yer verilmiştir).

Temmuz 1984 — Ali Yalçın, Kurmay Albay

Sayfa 1 · Mezirme köyünde yerleşik aileler

1. Başağalar ailesi (Oktay, Koç, Öztürk, Yalçın ve Yılmaz soyadını taşıyan aileler).

2. Kamber Ağalar ailesi (Kutlu, Yıldırım soyadını taşıyan aileler).

3. Osmanlar ailesi (Arı soyadını taşıyan aileler. Bu aileye “Türkler” olarak nitelendirenler de olmuştur).

4. Killiler ailesi (Güner soyadını taşıyan aileler). Aşkar boyu.

5. Ceneferler ailesi (Bu aile için tam bir tanımlama yapılamamıştır. Ancak; Çelik, Ercan, Erol, Özerol, Fırat, Uçar, Köse, Şahin, Başaran soyadını taşıyan ailelerden oluşmakta olduğu kuvvetle muhtemeldir).

6. Kılıç Aliler ailesi (Kocaman soyadını taşıyan aileler). Türklerin [?] boyundan oldukları bilinmektedir.

Açıklama: Mezirme köyü çok eski bir yerleşim yeridir. Anadolu’da yaşamış olan bütün kavimlerde hep var olmuştur. Hititler, Urartular ve diğer kavimlerde bu topraklarda yaşamışlardır. Bugün bu kavimlerin akıbetini bilemiyoruz. Bir çok tarihçi, bu durumda olanlara “ölü milletler” tanımını yapıyorlar. Ancak bu demek değildir ki gerçekten öldüler. Hayır, bunların nesilleri yaşıyor, peki kim bunlar; onu da bilemiyoruz.

Sayfa 2

Açıklamanın devamı… Bugün T.C. toprakları üzerinde yaşayan ve vatandaşlık bağı ile bağlı olan herkes, Türk milletinin birer şerefli ferdidir. Atatürk’ün önderliğinde, ölüm kalım savaşı verilerek kazanılan bu topraklarda kurulan T.C. Devleti’nin, medeni dünyanın şerefli bir üyesi olarak yaşamını devam ettirmesi, her soy ve her kökenden gelen bizlerin birinci görevidir.

Mezirme köyü’nde yaşayan ailelerin muhtemel özgeçmişlerini, tarihi seyir içerisinde şöyle sıralamanın çok da yanlış olmayacağını ifade etmek mümkün olabilmektedir.

1071 tarihinde Selçuklu hükümdarı Alp Arslan ile Bizans imparatoru Romen Diyojen arasında Malazgirt Savaşı olmuş ve Alp Arslan’ın zaferi ile sonuçlanmıştır. Selçuklular, bu zaferi takiben Anadolu içlerine kadar ilerlemiş ve hüküm sürmeye başlamıştır. Hükümdar Alp Arslan, bu toprakları Türkmen beylerine taksim etmiştir. Amasya, Çorum, Sivas, Malatya bölgesi Danişmendliler’e verilmiştir. Anadolu’nun yurt edinilmesi sürecinde, kesin zamanı ifade etmek mümkün olmamakla beraber, Mezirme köyüne ilk defa Ceneferler’in yerleşmiş olabileceği en yüksek ihtimaldir.

Sayfa 3

Oğuz boylarının Anadolu’ya ve Mezopotamya’ya akınları daha da hızlanmış ve 1299’da Osmanlı İmparatorluğunun Söğüt’te kurulması ile Türk boylarının yerleşmeleri daha düzenli bir hale getirilmiştir. Sırası ile; Aşkar boyundan gelen Killiler ailesi, Başağalar ailesi, Kamber Ağalar ailesi, Osmanlar ailesi, Kılıç Aliler ailesi Mezirme köyüne yerleştirilmişlerdir.

Başağalar ailesinin; 1828–1830 Osmanlı-Rus harbinden sonra, Osmanlıya yardım etmiş olmaları nedeniyle, Rus baskısı ile Güneybatı Türkmenistan’dan göçe zorlanmış olduğu bilinmektedir. Şöyle ki; Başağa’nın dördüncü kuşaktan torunu olan Ali Ağa’nın evinin üzerine 1953 yılında iki oda ve bir mutfaktan oluşan kat yapıldı. Ben (Kurmay Albay Ali Yalçın), ortaokul öğrencisiydim. Evin yapımına; eşek üzerinde taş taşıyarak, kerpiç dökümüne yardımcı olmak, çamurdan harç yaparak usta yardımcılığı yapıyorduk. Bu süreçte beni mutlu eden iki şey vardı. Birincisi, uzak olmasına rağmen Sarı Duvar’dan taş taşımak, çünkü çok hafif bir taştı, kaldırılıp indirilmesi çok rahattı. İkincisi ise; eski evin merteklerini

Sayfa 4

tamir etmek ve kısmen yenilemek için üzeri açılmıştı. Ustamız ise Haçoğ Hüseyin (tabii ki bizlerin büyüğü ve amcamız)’di. Evin ana kirişi (hezen) meydana çıktığında, ustamız kiriş konumunda kâğıt bulduğunu söyledi. Çevreden de gelenler oldu. Eski yazı ile yazılmış ve sararmış, yer yer okunamayan el kadar bir kâğıttı.

Soyumuzun hocası ve bizleri okula ve okumaya alıştıran Eğitmen Efendi hocamız, çok yakında olmalı ki geldi ve kâğıttan okuyabildiklerini yüksek sesle okudu. Şöyle deniyordu: “Süleyman Ağa oğlu Ali Ağa. Büyük Başağa, Küçük Başağa’nın torunları Hasan Ağa, Abidin Ağa, İpşir Ağa, Süleyman Ağa, Hamza Ağa’nın torunları Urum eli Keskin’den geldik, kalanlar oldu, altmış baştık, Harput buraya yer verdi.” vs. vs.…

Maalesef ustamız Hüseyin Amca, “şunda neymiş” diyerek, avuç içinde kâğıdı ufaladı. Ben çocuğum, çok üzüldüm. Böylesine tarihi önemi olan kâğıt parçasını kaybettik.

Sayfa 5

Böylesi bir kayıt benim için zorlayıcı oldu. Ailenin geçmişini 1953’den 1984’e kadar, kendime göre araştırarak, danışarak aldığım ve ulaştığım bilgileri nota çevirerek ŞECERE’yi tamamladım.

Benim çocukluğumda, aileye verilen yerlerin Osmanlı koçanları vardı. Şimdi bunlara tapu deniyor. Maalesef bunlar muhafaza edilemedi ve kayboldular.

Bu zaman içerisinde elde ettiğim not ve bilgi kayıtlarım; 1956, 1963, 1969, 1973, 1977 yıllarında soruşturarak ve birebir görüşerek elde ettiğim not kayıt bilgilerinden anlaşılmaktadır.

Çoğu yıpranmış notlarımın içerisinde birebir görüştüğüm büyüklerimizin isim kayıtları şöyle geçmektedir. Bunların bir çoğu rahmetli olmuşlardır. Hemen hemen alınan bilgilerin çoğunda rahmetli Yusuf Ağa’nın (uzun yıllar muhtarlık yaptığı bilinmektedir) adı geçmektedir. Diğer isimler, görüşme sayısına bakılmaksızın şunlardır: Abbas Ağa, babaannem Zeynep, Hüseyin Oktay, Ebuseyif Oktay, Hüseyin Ağa, Mahmut Öztürk, Eğitmen Efendi, Paşa Dayı, Hacı Ali Dede, Ali Efendi, Ali Güner, Hacı Güner, Aşkar Hasan, Öğretmen Ali Öztürk (en son 1982’de İzmir’de görüşülmüş, notlarım üzerinde

Sayfa 6

mutabakata varılmıştır), Öğretmen Avni Oktay, Âşık Yusuf, Bektaş Amca, Yusuf Dede, Ayıp Emmi, Hacı Ağa, Hüseyin Yıldırım, Küllöz [?] Mustafa (rahmetli Mustafa amca, bana, benim adımı taşıdığım Ali Dedemizin, Sarıkamış harekâtında vurularak şehit olduğunu anlatmıştı), Yusuf Erhan, İmam Dede, Öğretmen Hüseyin Yılmaz, Mehmet Öztürk, Mehmet Yalçın, Haydar Öztürk, Alöğ Dede (İstiklal Savaşına katıldığını ve Büyük Taarruz’da İzmir’e kadar gittiğini de nakletmişti).

Başağalar’da altıncı kuşağa kadar, aile içerisinde evlilikler olduğunu görmekteyiz. Hasan Ağa ve Hamza Ağa’nın çocukları olmaması nedeniyle soylarının devam etmediğini, defalarca teyit ettirdim.

Başağalar’ın altıncı kuşağından itibaren diğer ailelere kız verildiğini ve alındığını görmekteyiz. Şöyle ki; İpşir Ağalardan Mehmet Ağa’nın kızları Elif Ana, Kamber Ağalara gelin olmuştur. Elif Ana; öğretmen Haydar Öztürk’ün halası olup, öğretmen İsmail Yıldırım’ın annesi, öğretmen Abbas Yıldırım’ın babaannesidir.

Sayfa 7

Mehmet Ağa’nın diğer kızı Güşü bacı da, Ceneferlerden Küllöz [?] Mustafa ile evlenmiştir. Güşü bacı da, öğretmen Haydar Öztürk’ün halasıdır. Bizlerin kuşağından Kasım Fırat’ın babaannesidir.

Abidin Ağalardan, Mustafa Ağa’nın kızı Şamo bibi, Kamber Ağalardan Ayıp Emmi ile evli olup, bizim kuşaktan Ali Kutlu’nun babaannesidir.

Kamber Ağalardan; Ayıp Emmi’nin kız kardeşi Assiye bibi, İpşir Ağalardan Cafer Ağa’nın oğlu Ali Efendi ile evlidir. Assiye bibi öğretmen Hüseyin Öztürk’ün (Kara Dede) annesidir.

Diğer kız kardeşi Fatma bibi, yine İpşir Ağalardan, Başağa’nın oğlu Mahmut Öztürk ile evlidir. Öğretmen Hüseyin Öztürk’ün (Yeşil Dede) annesidir.

Abidin Ağalardan, İsmail Ağa’nın kızı [?] Zöhre bibi, Killiler ailesinden Mehmet Ağa ile evlidir. Öğretmen İsmail Koç’un halası, öğretmen İpşir Güner’in annesidir.

Ali [?] Ağalardan, Abidin Ağa’nın kızı Zöhre bibi, Ceneferlerden Hüseyin Ercan’ın babası Hasan ile evlidir. Top Dede’nin halasıdır.

Sayfa 8

Killiler ailesinden Mehmet Ağa’nın kız kardeşi Fatma bibi, Ali Ağalardan Mıstoğ Dede ile evlidir. Öğretmen İpşir Güner’in halası olup, İsmail (İsmet) Yalçın’ın annesidir.

Kılıç Alilerden Fatma bibi, Ali Ağalardan Mahmut Dede ile evlidir. Öğretmen Mehmet Yalçın’ın annesidir.

İpşir Ağalardan, Cafer Ağa oğlu Mahmut (Saçoğ [?] Mahmut) Ceneferlerden evlidir.

İlerleyen kuşaklarda, köydeki aileler arasında kız alıp verme daha çoğalmıştır. Bir kaç örnek; öğretmen Abbas Yıldırım’ın annesi Esme bibi, İpşir Ağaların kızıdır. Albay Abidin Yalçın’ın annesi Tamam Bacı, Ceneferlerin kızıdır. Bizim ve bizden sonraki kuşaklarda çok sayıda evlilikler olmuştur.

Ben (Kurmay Albay Ali Yalçın), Başağalar ailesinin sekizinci kuşağıyım. 1984 yılı itibariyle; Başağalar dokuzuncu kuşaktadır. Ana ailenin nüfus sayısı tahminen 2000’lerdedir.

Bu arada yeni bir notum, sayfalar arasında çıktı. Evliliklerle ilgili notlar tutmuşum. Yazılı olanlar şöyle;

Sayfa 9

Abidin Ağalardan, Bektaş kızı Leyli bibi (ben Kur. Alb. Ali Yalçın’ın teyzesidir), Kılıç Alilerden Mustafa oğlu (Kör Mustafa) Hüseyin Kocaman ile evlidir. İnsaf, Fındık, Ali çocuklarından üçüdür.

Burada bir not düşmek isterim. Esasen bu benim bir görevimdir. Rahmetli Mustafa Dede’yi (Kör Mustafa) tanıdım. Kendisiyle görüşmelerim oldu. Birinci Dünya Harbinde Filistin Cephesinde, topçu çavuşu olarak savaştığını ve İngilizlere esir düştüklerini ve yıllar sonra esaretten kurtulduklarını [?] bana anlatmıştı.

Killiler ailesinden Mehmet Ağa’nın ablası Ehan [?] bibinin Abidin Ağaların gelini olduğu kaydı mevcuttur. Kaçer Dayı Süleyman’ın annesidir.

İpşir Ağalardan, Hacı Ali Ağa’nın kızı Güllü, Kamber Ağalardan Halil Emmi (Halil Kutlu) ile evlidir. Hasan Kutlu’nun annesi ve Paşa Dayı’nın (Hoca) kardeşidir.

Abidin Ağalardan, Abbas Ağa’nın kızı Zehra Bacı, Killilerden Hacı Emmi (Hacı Güner) ile evlidir. Banka müdürü Abidin Güner’in annesidir.

Notlarımı burada tamamlamış gibi görüyorum. Arşivimden çıkması muhtemel not bilgilerini de ilgili yerlere ulaştırmaya çalışacağımı belirterek sonlandırmak istiyorum.

Sayfa 10

Evlilikler nedeniyle, Mezirme köyündeki büyük aileler, bütün bir aile durumuna gelmiştir. Kan bağı oluşmuştur.

Nüfus arttıkça ve okuma oranı çoğaldıkça, doğal olarak aileler dışarıya göç vermişlerdir. Şu andaki duruma göre, Başağalar; Ankara, İstanbul ve İzmir olmak üzere ülkenin her tarafına dağılmıştır. Diğer ailelerde aynı akıbete uğramıştır.

Başağalar için bir değerlendirme yapacaksam, o da şudur: Geçmişteki hatalar ve ihmaller, ailenin gücünün zayıflamasına, aile arasındaki bağların adeta kopmasına neden olmuştur. Bütünlük yok olmuştur.

Şimdi; sekizinci kuşak olan bizlere ve özellikle de dokuzuncu kuşak ile gelecek kuşakların öncelikli çabaları ve görevleri, BAŞAĞALAR ailesinin bütünlüğünü temin etmeleri olmalıdır.

1830 yıllarının sonlarında, Keskin’den muhtemelen Mezopotamya (Musul, Kerkük) tarafına göçe başlayan Büyük Başağa ailesi (oğlu Küçük Başağa, torunları Hasan Ağa, Abidin Ağa, İpşir Ağa, Süleyman Ağa, Hamza Ağa) altmış (60) kadar nüfusla Yukarı Fırat havzasına geldiğinde

Sayfa 11

Harput Valiliğince, Mezirme bölgesine iskân edilmiştir. Bu aile Türkmen bir ailedir.

1830’lu yıllarda ve önceki dönemlerde, Güneybatı Türkmenistan ve Horasan bölgesinden göç eden Türkmen boyları, kafileler halinde; Anadolu’ya, güneydoğuya, Kerkük ve Musul bölgelerine ulaşmışlardır.

Yine muhtemeldir ki, Büyük Başağa’nın Anadolu içlerinden geriye göç nedeni, mensubu olduğu Türkmen boylarından Mezopotamya’ya göç edenlerle buluşmak amacını taşıyordu.

Evlilikleri de kapsayan, kadın ve erkek isimlerinin de yer aldığı büyük aile şeceresinin çıkarılabilmesi, beni çok çok mutlu eder. Hiç değilse, mevcut bilgilere dayanarak ve bilinen, doğruluğu teyit edilmiş diğer belge ve bilgileri de dikkate alarak, bizim kuşaktan itibaren, benim hazırlamış olduğum şecereyi Ana Şecere olarak adlandırırsak, Ana Şecereye bağlı kalarak, aile şecereleri çıkarılıp, kuşaktan kuşağa aktarılabilmelidir.

Sayfa 12

Ben hep şunu düşünmüşümdür: 1934’de Soyadı Kanunu çıktığında, Başağalar ailesi olarak (soyadları; Oktay, Koç, Öztürk, Yalçın, Yılmaz), soyadı olarak BAŞAĞAOĞLU alınsaydı muhteşem olmaz mıydı. Bu aynı zamanda aile bütünlüğünü de sağlamış olmaz mıydı. Bu soyadının alınması isteği olmasına rağmen, mümkün olmadığına dair ve ancak teyide muhtaç, bende bilgi mevcuttur.

Mezirme köyünde var olan ve zamanla da akrabalık bağları oluşan diğer ailelerinde şecere çalışmaları varsa, muhafaza edilip geliştirilmeleri, ya da bir çalışma içerisine girmeleri, yine beni çok mutlu eder.

BAŞAĞALAR ailesinden olan, ya da kendisini bu aileden gören herkesi selamlıyor, sağlık, mutluluk ve başarılar diliyor, BAŞAĞALAR’ın manevi huzurunda saygıyla eğiliyorum. Rahmete kavuşmuş olanları rahmetle anıyorum. Mekânları cennet olsun.

Temmuz 1984 — Ali Yalçın, Kurmay Albay, İzmir (son sayfadır)

Neden ikinci basım

1. Başağalar ailesinin birinci basım şeceresinin ailelere gönderilmesinden sonra çok sayıda ilaveler yapılması istekleri, şematik çizimde sehven yer almamış olanların sonradan anlaşılması, kadınlarımızın da şecereye dahil edilmeleri için yapılan çalışmanın yeterli görülmesi; böylece tespit ve teyit edilebilen bütün analarımıza ve de geleceğin anaları genç kuşaklara olan görevimizi de yapabilme arzusu.

2. Başağalar hakkında 1830’lardan itibaren belgelerde kayıtlı, bilinen ve derlenmiş olan bilgileri kısa notlar halinde yazarak şecereye daha da anlam kazandırmak.

3. Başağalar ile ilgili belgeler: A. Harput Valiliğince Osmanlı Devleti adına tahsis edilen araziler ve meralar ile Ayrancı ve Zabıt yaylalarına ait 1840’lı yılların Osmanlı koçanları (tapu). Ali Ağalarda bir güderi içerisinde muhafaza edilmekte olan koçanların 1950 sonlarından itibaren maalesef akıbeti bilinmemektedir. B. Ali Ağa’ya ait tek katlı evin üzerine 1953 yılında kat ilavesinde, ardıç ağacından olan ana kirişe yerleştirilmiş ve deriye sarılı olarak bulunan, kısa ifadelerle aile geçmişinin yazılmış olduğu kâğıt/belge. Bulunuşuna ve okunuşuna tanıklık etmiş olan Ali Yalçın 2014 yılında bir çok aileye yazılı bilgileri göndermiştir.

4. Başağalar hakkında; çocukluğumuzda aile büyüklerimizden öykü olarak dinlediklerimiz, tanıklık edilen rastlantılardan edinilen bilgiler, dahası çok sayıda şehitlerimiz olması ve gururu, özellikle Atayurt’tan göç nedenleri. Lise sıralarında aile şeceresinin yazılı hale getirilmesi bende (E. Korgeneral Ali Yalçın) bir heyecan ve amaç olarak belirmişti. Öncelikle, ailenin bilinen en büyüğü Başağa’dan itibaren isimler bazında soruşturma, araştırma ve bilgi toplamaya devam edilmiştir. Meslek hayatımın başlaması (1960) ile bendeki bilgileri, ailede hayatta olup sağlıklı olanlarla tekraren doğrulama, yeni bilgilere ulaşabilmek için soruşturmalara devam edilmesi ve ayrıca mesleki görevimizin verdiği imkânlar oranında, şecere çatısının çıkarılması oldukça zaman almıştır. Notlarım arasında, Başağalar ailesinde şehitlerin çok olduğu yazılı olmasına rağmen isim bazında şehitlerin tamamı belirtilememiştir. Bilinen ve doğrulanan şehitlerin kuşağından olup da nesli devam etmemiş olanlardan ve ayrıca önceki kuşaklardan şehitlerimiz olduğuna dair değerlendirmemiz yanlış olamaz.

5. Anlaşılıyor ki; Başağaların mensubu olduğu geniş aile Türkmenistan güneybatısı ile Horasan kuzeydoğusunda yaşıyordu ve burası Atayurt’tu. 1828–1830 Osmanlı-Rus Harbinde Osmanlıya destek veren geniş aile, kaybedilen harpten sonra, artan Rus tehdit ve tehlikesi sonucu 1830’lu yıllarda yurdundan göç etmek zorunda kalmıştır. Bir grubu Anadolu’ya, bir grubu Musul-Kerkük bölgesine göç etmiştir. Anadolu’ya gelen grubun bir bölümü Erzincan’dan sonra ayrılarak Ordu ve Samsun yörelerine ulaşmış, Başağa’nın içinde olduğu diğer bölüm ise 1840’lı yılların başlarında Keskin bölgesine yerleşmiştir. Burada bir kaç yıl sonra yerli halkla anlaşmazlık çıkınca, Başağa dedemiz, bölümden ayrılarak, oldukça ileri yaşında beş kuşak ailesiyle büyük olasılıkla Kerkük-Musul tarafına göç etmek üzere Keskin’den ayrılmıştır. (1953 yılında ele geçen notlardan ve bunu teyit eden ve anlatılanlardan anlıyoruz.) Göç esnasında yukarı Fırat bölgesinde konaklarken aile, Harput Valiliğince Mezirme köyü bölgesine Başağalar ailesi adıyla iskân edilmiştir. Burası ANADOLU’dur.

6. Bölgenin yerleşik sakinleri Ermenilerdi; sorunsuz yaşadılar, birbirlerinden çok şey öğrendiler. Burada bir hakkı itiraf ve teslim etmek gerekirse o da şudur: Başağalar özellikle meyve ve sebzeciliği Ermeni komşularından öğrendiler. Zamanla Ermeniler Malatya ve civarına göç etmişlerdir. Dostluklarımız, sonraki kuşaklarda da devam etmiştir. Özel bir anımı buraya not düşmekle bir görevi yapmış olacağım. 1956 yılında genç yaşta vefat eden rahmetli annemin (Güllü Yalçın) Fethiye köyündeki mezarını, Fethiye’de yaşayan Vartan Dayı’ya yaptırmıştım. Kendisinden, Başağalar hakkında güzel ve onurlandırıcı sözler dinledim. Vartan Dayı’ya rahmet olsun. Ermeni dostlarımız, sahip oldukları arazileri çoğunlukla Başağalara satarak devretmişlerdir.

7. Başağalardan daha sonra, Anadolu’daki iç göçlerle yer değiştiren Türkmen ailelerden, Başağaların yardımlarıyla köye yerleşenler olmuştur. Zamanla, Başağaların beş ve daha ziyade altıncı kuşağından itibaren bu ailelerle karşılıklı evlilikler başlamış, hısım ve akrabalıklar giderek artmış ve bütünlük oluşmuştur. Bu ailelerin soyadları: Kutlu, Yıldırım, Başaran, Çelik, Güner, Ercan, Erol, Özerol, Köse, Şahin, Kocaman, Fırat, Erhan, Çakır, Uçar ve Tuna’dır.

8. Başağalar ailesi, üçüncü kuşaktan itibaren, Başağa’nın torunları İpşir Ağa, Süleyman Ağa (daha sonra Ali Ağa) ve Abidin Ağalar adlarıyla boy esasına göre İpşir Ağalar, Süleyman Ağalar (Ali Ağalar) ve Abidin Ağalar olarak anılmaya başlanmış ve devam etmektedir. BAŞAĞALAR çatısı, SOY AĞACININ ANA GÖVDESİDİR. Başağa’nın ve Küçük Başağa’nın isimleri (adı) nedir? Orta Asya’da, Türkmen ailelerde en büyük erkek çocuğuna BAŞAĞA, diğer erkek çocuklarına AĞA denmesi bir gelenektir. Tabii ki isimleri de vardı. 1953 yılından itibaren not halinde kayda geçmiş olan bilgi ve anlatımlardan hareket ederek 1961’de de teyit edilmiş (Bektaş Ağa torunlarından Yusuf Ağa dedemiz, Abidin Ağalar torunlarından Abbas Ağa dedemiz, isimlerini yazamadığım çok sayıda büyüklerimizin ifadeleri) bilgilere dayanarak BÜYÜK BAŞAĞA’nın adının İPŞİR, KÜÇÜK BAŞAĞA’nın adının da SÜLEYMAN olabileceğini çok yüksek bir olasılıkla kabul etmemiz akla en uygun olanıdır. Anadolu’da başlayan yaşam sürecinde giderek BAŞAĞA adının PAŞA olarak değişime uğradığı da bir gerçekliktir.

9. Giderek nüfusu çoğalan, tarım ve hayvancılıkla uğraşan aile bölgede tanınır, merkez köy olur. 1800’lerin sonuna kadar durumu çok iyi olan Başağalar, Osmanlı Devleti’nin çöküşü süresince, yetişkin çok sayıda evladını savaşlarda şehit vermiş, bunun sonucu tarım ve hayvancılıktan sağladığı geçimini büyük oranda kaybetmiş ve zarurete düşmüştür. Atatürk’ün önderliğinde kazanılan milli mücadele sonrası kurulan yeni Türkiye Cumhuriyeti Devleti’nin ilk yıllarından itibaren, kalkınma ve aydınlanma yolunda devletin imkânlarından yararlanmış olarak, aydınlık yolda ilerlemektedir.

10. Başağalar ailesinden gelen ve kendisini bu aileden sayan herkesin şiarının şu olduğuna gönülden inanıyorum: Başağalar soyundan olmakla gururluyuz. Atatürk’ün düşünce yapısına, demokratik-laik-sosyal T.C. Devletine sonsuza dek bağlı yaşayacağız. “Ne mutlu Türküm diyene.”

11/01/2022 — Başağaların 8., Ali Ağalar’ın 6. kuşağından, 1940 doğumlu (E) Korgeneral Ali Yalçın

Açıklamalar

1. Ağa tabiri ailede geleneksel bir ünvan / sıfat olarak kullanıla gelmiş olup, herhangi bir imtiyazdan değildir.

2. Soyadı Kanunu ile (1934), Başağalarda beş soyadı benimsenmiştir. Abidin Ağalar Oktay ve Koç, İpşir Ağalar Öztürk ve Yılmaz, Ali Ağalar Yalçın soyadlarını almıştır. Soyadlara aşağıda belirtildiği gibi 1–5 arası numaralandırma yapılmıştır: 1. Oktay 2. Koç 3. Öztürk 4. Yılmaz 5. Yalçın.

3. Şecerede önceki kuşaklardan bilinen, sonradan tespit edilebilen ve sonraki kuşaklardan olan kadınlarımızın evlilik soyadları parantez içinde ayrıca belirtilerek yazılmıştır.

4. Şecerenin, soy ve boy esasına göre geçmişle bağlantısının devamlılığı çok önemlidir. Aileler çoğalıp genişledikçe ana şeceredeki bağlantıyı kaybetmeden 2–3 kuşak aralıklarla veya ihtiyaca göre alt geniş aile şecerelerini yenileyerek devamlılık sağlanmalıdır. Bu düşüncemize şehirleşmenin ve hatta globalleşmenin bir sonucu da diyebiliriz.

5. Bu ikinci basım şecerede Başağa’dan itibaren toplam 963 aile mensubunun isimleri yer almıştır.

6. Şecere 2022 tarihli olanı İkinci Basım Ana Şecere olarak isimlendirilmiştir. Genişletilmiş olan ikinci ana şecerenin hazırlanmasında bana büyük yardımları olan Başağaların büyük ve küçük değerli mensuplarına sonsuz teşekkürler.

7. Başağalar ailesinin genişletilmiş bu ikinci basım şeceresi, İzmir’de Aygün Mimarlık Bürosunda uzun zamanda, dikkatli ve koordineli olarak Mim. Ali İhsan Aygün, Mim. Gamze Aygün, Mim. Ahmetcan Aygün’ün fedakâr çalışmaları ile bilgisayar ortamında hazırlanmıştır. Şahsım (Ali Yalçın) ve Başağalar mensupları adına, değerli Aygün ailesine teşekkür ediyor ve takdirlerimi sunuyorum.

Ali Yalçın, (E) Korgeneral, 11.01.2022